بهگزارش خبرنگار میراثآریا، این مراسم که با همکاری پژوهشکده مردمشناسی و مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری برگزار شد، به بررسی ابعاد علمی، شخصیتی و میراث غنی پژوهشی استاد صفینژاد اختصاص داشت.
فریده مجیدی سرپرست پژوهشکده مردمشناسی، ضمن خوشامدگویی به حاضران، این مجلس را ادای دینی به سالها تلاش بیوقفه استاد صفینژاد در شناسایی و ثبت فرهنگ مردم ایران دانست و گفت: مرحوم استاد صفینژاد از برجستهترین چهرههای علمی در زمینه مطالعات اجتماعی، آب و عشایر بود که سالها فارغ از غوغای زمانه، با پژوهش میدانی عمیق، گفتوگو با دانشوران بومی و مطالعات اسنادی به تألیف آثاری ماندگار پرداخت.
او افزود: نام استاد صفینژاد با دغدغه فهم تاریخی و جغرافیایی ایران، قنات و کاریز و ایلات و عشایر گره خورده است. آثار او عصاره دههها پژوهش بیوقفه است و فقدان این پژوهشگر بزرگ، ضایعهای برای جامعه علمی کشور محسوب میشود.
در ادامه این مراسم، شمار دیگری از استادان دانشگاه تهران و پژوهشگران حوزه علوم اجتماعی و مردمشناسی، با بیان خاطرات و تحلیلهای خود، به تبیین جایگاه علمی و تأثیرگذاری زندهیاد صفینژاد در مطالعات بومی و عشایری ایران پرداختند.
حاضران در این نشست، با گرامیداشت یاد و خاطره این استاد فرهیخته، فقدان او را به جامعه علمی، دانشپژوهان و به ویژه خانواده آن مرحوم تسلیت گفتند.
جلالالدین رفیعیفر استاد تمام انسانشناسی دانشگاه تهران با اشاره به بیش از ۳۵ سال آشنایی و همکاری نزدیک با زندهیاد صفینژاد، از او بهعنوان «پژوهشگری استثنایی با تعهدی کمنظیر به علم» یاد کرد.
او با مرور مسیر زندگی علمی استاد صفینژاد گفت: صفینژاد بیش از ۷۰ سال از عمر خود را صرف پژوهش و آموزش کرد و تا واپسین سالهای زندگی، فعالانه مشغول تحقیق و تألیف بود. او از کودکی با مسائل کشاورزی و جامعه روستایی آشنا شد و همین تجربه زیسته، بنیان پژوهشهای عمیق او در حوزه کشاورزی سنتی، قنات، روستا و عشایر ایران شد.
رفیعیفر با اشاره به نقش مهم استاد صفینژاد در ثبت جهانی قناتهای ایران در یونسکو افزود:کتاب کاریز در قنات حاصل بیش از ۳۰ سال پژوهش او درباره قنات، یکی از مهمترین آثار علمی در این حوزه است که تأثیر آن فراتر از مرزهای ایران رفت و به مرجع بینالمللی تبدیل شد.
او همچنین به روحیه اخلاقی، فروتنی علمی و بیاعتنایی استاد صفینژاد به مناسبات اداری و ارتقای صوری اشاره و خاطرنشان کرد: او هیچگاه به دنبال مقام و عنوان نبود و تمام آثارش را بهصورت مستقل و تکنویسنده منتشر کرد؛ امری که امروز در فضای دانشگاهی کمتر دیده میشود.
به گفته رفیعیفر، یکی از کمنظیرترین مجموعههای خصوصی علوم انسانی در کشور بهشمار میرود و بسیاری از منابع نایاب آن حتی در کتابخانههای رسمی کشور نیز موجود نیست.
صفینژاد محصول یک دوره طلایی پژوهش اجتماعی بود
حسین ایمانی جاجرمی نیز در این مراسم با تمرکز بر بستر نهادی و تاریخی فعالیتهای علمی استاد صفینژاد، به نقش مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران در شکلگیری پژوهشهای میدانی دهههای ۳۰ و ۴۰ شمسی پرداخت.
با اشاره به همکاری صفینژاد با این مؤسسه گفت: بخش مهمی از مطالعات روستایی و عشایری ایران در آن دوره، حاصل ارتباط مؤثر میان دانشگاه و نهادهای برنامهریزی کشور بود؛ ارتباطی که متأسفانه امروز تضعیف شده است.
ایمانی جاجرمی با انتقاد از وضعیت کنونی پژوهش در دانشگاهها افزود: دانشگاه باید مأمن پژوهشگران باشد و منجر به حاشیه رفتن آنها نشود. نمونههایی مانند استاد صفینژاد نشان میدهد که بسیاری از پژوهشگران پس از بازنشستگی اجباری، تازه فرصت شکوفایی علمی پیدا کردند؛ مسئلهای که جای تأمل جدی دارد.
در این نشست همچنین به آثار برجسته زندهیاد صفینژاد از جمله کتابهای «شیوههای سنتی بهرهگیری از قنات»، «کشاورزی سنتی ایران»، «عشایر مرکزی ایران» و پژوهشهای گسترده او درباره فرهنگ و جامعه ایرانی اشاره شد.
آثار او علاوه بر دریافت جوایز ملی به زبانهای مختلف ترجمه شده و در مجامع علمی بینالمللی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
شرکتکنندگان در پایان نشست، با تأکید بر ضرورت بازخوانی آثار و اندیشههای استاد صفینژاد، او را از سرمایههای ماندگار علوم انسانی ایران دانستند که فقدانش خلأیی جدی در عرصه پژوهش اجتماعی کشور بر جای گذاشته است.
محبوبه بابایی پژوهشگر حوزه روستا و عشایر با بیان این که امروز روز بزرگداشت هویت ایرانی است، گفت: بی واسطه از پژوهش ها و دانش استاد برخوردار شدم و نبود ایشان یادآور این است که ما در ایران چه مفاخری داریم.
او با تأکید بر ساختار قدرت عشایر ایران گفت: اهمیت این اثر تنها در طرح نظریه نیست، بلکه در ثبت منظم و جدولبندیشده ساختار اجتماعی تمامی ایلات و عشایر ایران است کاری که معمولاً پس از سالها پژوهش میدانی برای یک پژوهشگر ممکن میشود، اما دکتر صفینژاد آن را در سطحی ملی و حتی تا سطح طایفه مانند کلهرها و باجلانها انجام داده است.
این پژوهشگر همچنین کتاب «اسناد عشایر» را یکی دیگر از آثار شاخص دکتر صفینژاد معرفی کرد و افزود: این مجموعه چهارجلدی، اطلاعات دقیقی از ساختار قدرت، نظام مالیاتی، جمعیت و جزئیات اجتماعی–اقتصادی ایلات و عشایر ارائه میدهد و نمونهای کمنظیر از تحلیل و تفسیر اسناد تاریخی در این حوزه است.
به گفته او؛ روششناسی استاد صفینژاد وجه تمایز اصلی آثار اوست؛ روشی که حاصل تلفیق سه حوزه تاریخ، جغرافیا و جامعهشناسی است و باعث شده پدیدههای اجتماعی در قالب استانداردهای دقیق جغرافیایی تحلیل شوند.
بابایی در بخش دیگری از سخنان خود به دغدغههای مرحوم صفینژاد درباره جامعه عشایری اشاره و تصریح کرد: صفینژاد برای نخستین بار مفهوم «حافظان مرزها» را به عشایر نسبت داد تا نقش راهبردی آنان در حفظ تمامیت سرزمینی کشور برجسته شود.
او همچنین کمرنگ بودن نقش زنان عشایر در پژوهشها و نبود یک منبع جامع برای تجمیع مطالعات عشایری کشور را از دیگر نگرانیهای جدی مرحوم صفینژاد عنوان کرد.
انتهای پیام/
نظر شما